सोभन शर्मा ११ / २६ / २०२४
एचआईभी संक्रमण र यसका कारण हुने मृत्यु दरमा विश्वभर कमी आइरहेको छ, जसले रोगविरुद्धको लडाइँमा केही सकारात्मक प्रगति देखाएको छ।
तर, एचआईभीको समस्या अझै टरेको छैन। विश्व एड्स दिवसको पूर्वसन्ध्यामा स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूले अझै धेरै काम गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका छन्।
यूएनएड्सको पछिल्लो प्रतिवेदनका अनुसार, सन् २०२३ मा एचआईभी संक्रमणका नयाँ केसहरू अघिल्लो दशकको तुलनामा कम भए। तर, १.३ मिलियन नयाँ संक्रमणको तथ्याङ्कले स्पष्ट देखाउँछ कि एड्सलाई सन् २०३० सम्ममा सार्वजनिक स्वास्थ्य संकटको रूपमा अन्त्य गर्ने लक्ष्य हासिल गर्न अझै धेरै प्रयास आवश्यक छ।
यसै वर्ष, एड्ससँग सम्बन्धित बिरामीका कारण करिब ६३०,००० जनाको मृत्यु भएको छ, जुन सन् २००४ को २.१ मिलियनको तुलनामा धेरै कम हो।
द लान्सेट एचआईभी जर्नलले गरेको एक अध्ययनले सन् २०१० को दशकमा विश्वभर एचआईभी संक्रमणको दर २० प्रतिशतले घटेको देखाएको छ। मृत्यु दर झन्डै ४० प्रतिशतले घटेर वार्षिक एक मिलियनभन्दा कम पुगेको छ।
यो कमी मुख्य रूपमा सब-सहारन अफ्रिकामा देखिएको छ, जुन एचआईभी महामारीबाट सबैभन्दा प्रभावित क्षेत्र हो।
तर यो प्रगति सबै ठाउँमा समान छैन। पूर्वी युरोप र मध्यपूर्वजस्ता क्षेत्रमा एचआईभी संक्रमणको दर बढिरहेको छ।
"विश्वले एचआईभी संक्रमण घटाउन महत्वपूर्ण प्रगति गरेको छ," अध्ययनकी प्रमुख अनुसन्धानकर्ता ह्मवे क्युले भनिन्। "तर हरेक वर्ष अझै १० लाखभन्दा बढी मानिस नयाँ एचआईभी संक्रमणको शिकार भइरहेका छन्, र ४० मिलियन संक्रमितमध्ये २५ प्रतिशतले अझै उपचार पाएका छैनन्।"
एचआईभी रोकथामका लागि प्रयोग हुने औषधि प्रि-एक्सपोजर प्रोफिलाक्सिस (PrEP) निकै प्रभावकारी साबित भएको छ। यौन सम्पर्कबाट एचआईभी संक्रमणको जोखिम ९९ प्रतिशतले घटाउन सक्षम यी औषधिहरूले धेरै देशमा संक्रमण दर घटाउन मद्दत गरेका छन्।
तर, सन् २०२३ मा यो औषधि आवश्यक पर्ने व्यक्तिहरूमध्ये मात्र १५ प्रतिशतले यो उपचार पाउन सके। युगान्डाजस्ता देशहरूमा समलैंगिकताविरोधी कानुनले यी जीवनरक्षक औषधिहरूको पहुँचमा बाधा पुऱ्याएको छ।
एचआईभी संक्रमित व्यक्तिहरूका लागि एन्टिरेट्रोभाइरल थेरापी (ART) प्रभावकारी मानिन्छ। यो उपचारले रगतमा भाइरसको मात्रा घटाएर अप्रत्याशित बनाउँछ। तर, अझै ९.३ मिलियन मानिस—विश्वभरका संक्रमितमध्ये झन्डै चौथाई—यो उपचारबाट वञ्चित छन्।
एक नयाँ औषधि, लेनाकापाभिर, एचआईभी रोकथामका लागि गेमचेंजर मानिएको छ। यसलाई वर्षमा दुई पटक मात्र इन्जेक्सन गर्न आवश्यक पर्छ, जसले हालका दैनिक चक्कीहरूभन्दा सजिलो बनाएको छ।
शुरुवाती परीक्षणहरूले यो औषधि १०० प्रतिशत प्रभावकारी रहेको देखाएका छन्। तर, अमेरिकी औषधि कम्पनी गिलियाडले यो उपचारका लागि वार्षिक ४०,००० अमेरिकी डलर चार्ज गरिरहेको छ।
अनुसन्धानकर्ताहरूले यो औषधि केवल ४० डलरमा उत्पादन गर्न सकिने औंल्याएका छन् र गिलियाडलाई प्रभावित देशहरूमा सस्तो पहुँच सुनिश्चित गर्न आग्रह गरेका छन्।
गत महिना गिलियाडले केही कम आय भएका देशहरूमा यो औषधि उत्पादन र बिक्री गर्न अनुमति दिने घोषणा गर्यो। विशेषज्ञहरूले यो कदमलाई सकारात्मक भनेका छन्, तर धेरै प्रभावित देशहरू अझै यो सम्झौतामा परेका छैनन्।
यो वार्षिक इन्जेक्सनले एचआईभी संक्रमितहरूले सामना गर्ने अर्को ठूलो समस्या—रोगसँग जोडिएको कलंक—कम गर्न पनि मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
वर्षौंको अनुसन्धानका बाबजुद, एचआईभीको खोप अझै उपलब्ध छैन।
तर, लेनाकापाभिरको इन्जेक्सनलाई "खोप जस्तै प्रभावकारी" मानिएको छ। केही बिरामीहरूलाई स्टेम सेल ट्रान्सप्लान्टपछि एचआईभी मुक्त गराइएको छ। तर, यो उपचार सबैका लागि उपयुक्त छैन, किनभने यो जटिल र खर्चिलो छ।
एचआईभीविरुद्धको लडाइँमा धेरै प्रगति भए पनि लक्ष्य अझै टाढा छ। आर्थिक असमानता, उपचारमा पहुँचको अभाव, र रोगसँग जोडिएको कलंकले यस लडाइँलाई झन् कठिन बनाइरहेको छ। स्वास्थ्य विशेषज्ञहरू भन्छन्, "हामीले हासिल गरेको प्रगति बचाउन र अगाडि बढ्न, थप प्रयास र एकजुटता आवश्यक छ।
